Trong sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất cây rau nói riêng, nước tưới đóng vai trò đặc biệt quan trọng, quyết định trực tiếp đến sinh trưởng, năng suất, chất lượng và mức độ an toàn của sản phẩm. Tuy nhiên, hiện nay tại một số địa phương, việc sử dụng nguồn nước tưới chưa được kiểm soát chặt chẽ, tiềm ẩn nhiều mối nguy mất an toàn, ảnh hưởng đến sản xuất, môi trường và sức khỏe người tiêu dùng.
Nhằm nâng cao nhận thức cho người dân trong sản xuất rau an toàn, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã tuyên truyền và cảnh báo về các mối nguy mất an toàn trong sử dụng nước tưới, đồng thời hướng dẫn một số biện pháp phòng ngừa, khắc phục.
Thực trạng sử dụng nước tưới trong sản xuất rau hiện nay
Hiện nay, nguồn nước tưới phục vụ sản xuất rau chủ yếu được lấy từ ao, hồ, kênh mương nội đồng, giếng khoan hoặc nước máy. Tuy nhiên, tại một số khu vực, do điều kiện sản xuất còn khó khăn, người dân vẫn sử dụng nước ao tù, nước kênh mương gần khu dân cư, khu chăn nuôi hoặc khu vực có nguy cơ ô nhiễm để tưới rau. Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống thu gom, xử lý nước thải chưa đồng bộ cũng làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm nguồn nước tưới.
Việc sử dụng nguồn nước không đảm bảo an toàn trong thời gian dài có thể dẫn đến suy giảm chất lượng đất, ảnh hưởng đến sinh trưởng cây trồng và làm gia tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm đối với sản phẩm rau.
Một số hình ảnh mô hình trồng rau trên địa bàn xã
Các mối nguy mất an toàn trong sử dụng nước tưới đối với cây rau
Theo Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã, các mối nguy đối với nước tưới gồm: Mối nguy hóa học: Hóa chất bị rò rỉ hoặc bị rửa trôi vào nguồn nước chảy từ các vùng lân cận. Nước mặt từ sông suối chảy qua khu công nghiệp, khu vực ô nhiễm tồn dư hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật. Mối nguy sinh học: Nước sông, suối bị nhiễm vi sinh vật gây bệnh nếu chảy qua khu vực có chuồng trại chăn nuôi, chăn thả gia súc, khu chứa rác thải sinh hoạt hoặc khu dân cư. Nước mặt từ các ao, hồ có thể nhiễm vi sinh vật (xác chết, khu giết mổ, phân của chim, chuột, gia súc…). Tưới nước bị ô nhiễm kim loại nặng thì cây sẽ hấp thụ qua bộ rễ và tích luỹ trong các phần ăn được. Tưới nước bị ô nhiễm trực tiếp vào cây rau gần ngày thu hoạch.
Bên cạnh đó, các mối nguy đối với nước sơ chế sản phẩm rau gồm: Mối nguy hóa học: Nước giếng khoan bị ô nhiễm kim loại nặng như asen, thủy ngân… ; nước sinh hoạt không đạt tiêu chuẩn; nước rửa được cấp từ nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm. Các sinh vật gây bệnh: Nước giếng khoan bị ô nhiễm vi sinh vật do quá trình rửa trôi từ các khu vực ô nhiễm; nước bị ô nhiễm từ nước thải chưa xử lý ( sử dụng nguồn nước mương, nước thải bị ô nhiễm để rửa sơ chế rau).
Ngoài ra, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã tuyên truyền các biện pháp giảm thiểu, loại trừ mối nguy mất an toàn từ nguồn nước tưới như: Không sử dụng các loại nước sau để tưới: Nước thải công nghiệp, nước thải từ các bệnh viện, nước từ các khu dân cư tập trung, nước từ các trang trại chăn nuôi, các lò giết mổ gia súc gia cầm, nước phân tươi, nước giải chưa qua xử lý. Đồng thời, kiểm soát động vật đối với nguồn nước tưới rau là việc ngăn chặn động vật hoang dã, gia súc, gia cầm tiếp cận và làm ô nhiễm nguồn nước (ao, hồ, bể chứa) bằng phân và chất thải.
Song song với đó, người nông dân cần sử dụng nước tưới an toàn cho cây rau. Nên tưới phun mưa vào lúc sáng sớm để lá có thể khô nhanh. Sử dụng nguồn nước có chất lượng tốt nhất cho việc tưới mưa rơi, lưu ý chuẩn bị thu hoạch. Nếu có thể, tránh tưới theo phương pháp phun mưa rơi ít nhất 5 ngày trước khi thu hoạch. Áp dụng phương pháp tưới nhỏ giọt hoặc tưới theo luống vào gần thời điểm thu hoạch để giảm nguy cơ ô nhiễm cây trồng. Khi sử dụng nguồn nước không biết rõ hoặc không kiểm soát được về mặt chất lượng ( nước sông, hồ…) thì dùng phương pháp tưới rãnh.
Việc sử dụng nước tưới không đảm bảo an toàn có thể gây ra nhiều hệ lụy như: làm giảm năng suất và chất lượng rau; gia tăng nguy cơ nhiễm bệnh cho cây trồng; gây ô nhiễm đất và môi trường sản xuất; ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng và uy tín của vùng sản xuất rau. Về lâu dài, điều này còn làm khó khăn cho việc xây dựng và phát triển các mô hình sản xuất rau an toàn, rau VietGAP trên địa bàn.
Sử dụng nước tưới an toàn là một trong những yếu tố then chốt trong sản xuất cây rau an toàn, bền vững. Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã tuyên truyền bà con nông dân nâng cao ý thức, chủ động phòng ngừa các mối nguy mất an toàn trong sử dụng nước tưới, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, môi trường và xây dựng thương hiệu rau an toàn của địa phương.
Nguồn, ảnh: Vân Anh.